Prarthnechi Ek Ol
- Author: Satish Solankurkar
- Category: Fiction
- Pages: 140
Price in USD: $1.99
कविता ही केवळ शब्दांची मांडणी नसते; तर ती अनेकदा कविच्या अस्तित्वाला धरून ठेवणारी एक सूक्ष्म शक्ती असते. ‘प्रार्थनेची एक ओळ’ हा सतीश सोळांकूरकर यांचा कवितासंग्रह अशाच एका सूक्ष्म, पण सातत्याने तेवत राहणाऱ्या शक्तीचा अनुभव देतो. ‘विजनातील अंधुक काळोख’ या संग्रहानंतर येणारा हा संग्रह म्हणजे अंधार–उजेडाच्या प्रवासात कविला सावरणारी, थोपवणारी आणि उजळवत ठेवणारी एक अखंड प्रार्थना आहे. या संग्रहातील मध्यवर्ती प्रतिमा म्हणजे ‘प्रार्थनेची एक ओळ’. ही ओळ कोणत्याही धार्मिक चौकटीत अडकलेली नाही; तर ती अस्तित्वाची, माणूसपणाची आणि अंतर्मुखतेची प्रार्थना आहे. कवि सांगतो, “प्रार्थनेची एक ओळ सांभाळत आली आहे मला आजवर” ही ओळ म्हणजे कविच्या जीवनप्रवासातील अदृश्य आधारस्तंभ आहे. अज्ञात आशीर्वादांची सावली, पायाखालची मऊ वाट, सुगंधी अनुभव या सगळ्या प्रतिमा कवितेला केवळ भावुक करत नाहीत, तर तिला एक गूढ आध्यात्मिक परिमाण देतात. या संग्रहातील कविता मोठ्या घोषणांपेक्षा हळुवार संकेतांवर उभ्या आहेत. “रात्रभर भास असतो कोणीतरी उशाला बसल्यासारखा” किंवा “तान्हुल्याच्या जावळासारखा गंध”अशा ओळी वाचकाला थेट अनुभूतीच्या स्तरावर नेतात. या कवितांमध्ये देव दिसत नाही, पण देवत्वाची भावना सतत उपस्थित राहते. ती शब्दांतून व्यक्त होत नाही, तर नाद, गंध, सावली आणि शांततेतून जाणवते. कविच्या लेखनाची मोठी ताकद म्हणजे त्याची अलवार असुरक्षितता. “प्रार्थनेतून आता शब्द उमटत नाहीत” असे म्हणत तो शब्दांच्या अपयशालाच कवितेचे माध्यम करतो. येथे प्रार्थना ही मागणी नसून, स्वीकार आहे. संचितासारखे दाटून येणारे, मूठमाती देऊन परतल्यासारखे दुःखही कवि शांतपणे कवेत घेतो. ही शांतता पलायनवादी नाही; तर ती जीवनाशी समेट करणारी आहे. ‘प्रार्थनेची एक ओळ’ हा संग्रह केवळ वैयक्तिक अनुभवांपुरता मर्यादित राहत नाही. कविच्या आईचे, पत्नीचे, मुलांचे आणि जवळच्या माणसांचे अस्तित्व या कवितांमध्ये सूचकपणे जाणवत राहते. “पाखरांची समजूत काढत राहिले” ही प्रतिमा सांगते की कविची एकांताची वाट ही कधीही पूर्णतः एकाकी नाही. नात्यांची शांत समजूत, न बोलता दिलेला आधार ही या कवितांची भावनिक पार्श्वभूमी आहे. कविवर्य अशोक बागवे यांची उपस्थिती या संग्रहाला एक प्रकारचे साहित्यिक साक्षांकितपण देते; मात्र हा संग्रह कोणत्याही बाह्य आधारावर उभा नाही. तो स्वतःच्या नादावर, स्वतःच्या जळण्यातून उजळण्याच्या क्षमतेवर उभा आहे. “स्वतः जळते राहून मला उजळते ठेवले आहे” ही ओळ संपूर्ण संग्रहाचा आत्मा सांगून जाते. एकूणात, ‘प्रार्थनेची एक ओळ’ हा कवितासंग्रह म्हणजे जीवनाच्या अंधार–उजेडात धावत असताना हातात राहिलेली एकच, पण पुरेशी ओळ. ती वाचकाला देवाकडे नेत नाही; तर ती त्याला स्वतःकडे, स्वतःच्या आतल्या शांततेकडे घेऊन जाते. हा संग्रह वाचताना असे वाटते की, प्रत्येकाच्या आयुष्यात अशी एक ओळ असते फक्त तिला ओळखण्याची संवेदनशीलता हवी. - दिलीप भोसले हा संग्रह वाचकाच्या हातात नव्हे, तर त्याच्या मनात आणि श्वासांमध्ये झिरपत जाणारा आहे.
