Rujvat
- Author: Satish Solankurkar
- Category: Fiction
- Pages: 52
Price in USD: $0.66
मराठी कवितेत दीर्घकविता लिहिणे हे नेहमीच धाडसाचे काम मानले गेले आहे. कारण दीर्घकविता केवळ शब्दांची लांबी नसून, ती एक सलग अनुभव, एक अखंड भावप्रवाह आणि एक तात्त्विक प्रवास असते. सतीश सोळांकूरकर यांची ‘रुजवात’ ही दीर्घकविता अशाच धाडसातून जन्मलेली असून, ती वाचकाला केवळ कविता वाचण्याचा नव्हे, तर कवितेतून चालत जाण्याचा अनुभव देते. ‘रुजवात’ हा शब्दच या दीर्घकवितेचा आत्मा सांगतो. ही रुजवात कोणत्याही घोषणात्मक क्रांतीची नाही, तर ती आतल्या माणसात हळूहळू रुजत जाणाऱ्या जाणिवांची आहे. या कवितेत सुरुवात कुठे होते आणि शेवट कुठे हे ठामपणे सांगता येत नाही; कारण ही कविता एखाद्या रेषेसारखी नाही, तर ती वर्तुळासारखी, किंवा जमिनीत खोलवर जाणाऱ्या मुळांसारखी आहे. दीर्घकवितेच्या परंपरेत अनेकदा कथनप्रधान किंवा वैचारिक ओघ अधिक दिसतो. मात्र ‘रुजवात’ची वेगळी ओळख म्हणजे तिचा भावनात्मक नाद. येथे विचार भावनेतून येतो आणि भावना विचारात मिसळते. कवि मोठे तत्त्वज्ञान थेट मांडत नाही; तो ते रुजवतो. शब्द, प्रतिमा, थांबे आणि मौन यांच्या साहाय्याने वाचकाच्या मनात एक वेगळे बी पेरले जाते. या दीर्घकवितेतील भाषा ही तिची मोठी ताकद आहे. ती न अतिशय अलंकारिक आहे, न कोरडी. साध्या शब्दांतूनही ती खोलवर जाते. कवितेचा प्रवाह अनेकदा धीमा वाटतो; पण तो मुद्दाम असा आहे कारण रुजवात कधीच घाईने होत नाही. बी पेरल्यानंतर जसा काळ लागतो, तसाच काळ ही कविता मागते. ‘रुजवात’मध्ये एकांत, माणूसपण, सामाजिक जाणिवा, स्मृती, नातेसंबंध आणि अस्तित्वाचा प्रश्न हे सगळे घटक परस्परांत मिसळलेले आहेत. ही दीर्घकविता कोणत्याही एका विषयावर थांबत नाही; ती जीवनाच्या विविध स्तरांवरून फिरते. कधी वैयक्तिक, कधी सामाजिक, तर कधी पूर्णतः अंतर्मुख. महत्त्वाची बाब म्हणजे, ही दीर्घकविता उपदेश करत नाही. ती वाचकाला बरोबरीने चालायला सांगते. कवि कुठेही वरचढ होत नाही; तर तो स्वतःही या रुजवातीचा एक भाग आहे. त्यामुळेच ही कविता वाचताना असे वाटते की, कवि आणि वाचक दोघेही एकाच मातीत हात घालून काहीतरी पेरत आहेत. दीर्घकवितेच्या दृष्टीने पाहिले तर ‘रुजवात’मध्ये संरचनात्मक शिस्त आहे, पण ती दिसून येत नाही. तिची बांधणी अंतर्गत आहे. भावनेच्या, नादाच्या आणि थांब्यांच्या शिस्तीतून तयार झालेली. ही कविता मोठ्या शिखरावर जाऊन संपत नाही; तर ती मनात खोलवर थांबते, आणि वाचनानंतरही बराच काळ आत रुजत राहते. एकूणात, ‘रुजवात’ ही दीर्घकविता म्हणजे आजच्या अस्थिर, गोंधळलेल्या काळात शांतपणे पेरलेले एक संवेदनशील बी आहे. ती लगेच उगवत नाही, पण एकदा उगवली की तिची मुळे खोलवर जातात. मराठी दीर्घकवितेच्या परंपरेत ही रचना भावनिक प्रामाणिकपणा, अंतर्मुखता आणि संयमित अभिव्यक्ती यांसाठी नक्कीच लक्षात राहणारी आहे. ही कविता वाचकाला काही सांगून जात नाही; तर ती वाचकात काहीतरी रुजवून जाते आणि तेच तिचे सर्वात मोठे यश आहे. -दिलीप भोसले
