Dene Ghene Jivghene
- Author: Satish Solankurkar
- Category: Fiction
- Pages: 116
Price in USD: $1.11
मराठी कवितेच्या समकालीन प्रवाहात सतीश सोळांकूरकर यांनी स्वतःची एक वेगळी, ओळखू येईल अशी कविता-ओळख निर्माण केली आहे. ‘पत्रास कारण की…’ आणि ‘एकांताचा दिवा…’ या कवितासंग्रहांनी त्यांनी आधीच आपली संवेदनशीलता, आत्मनिष्ठा आणि जीवनाशी असलेली प्रामाणिक बांधिलकी अधोरेखित केली होती. मात्र ‘देणे–घेणे जीवघेणे’ हा त्यांचा तिसरा कवितासंग्रह त्या प्रवासाला एक नवे वळण देतो आणि त्यांच्या कवितेची स्वमुद्रा अधिक ठसठशीतपणे वाचकांसमोर उभी करतो. या संग्रहातील कविता वाचताना असे जाणवते की, सोळांकूरकर ग्रामीण आणि महानगरीय वास्तवाच्या पोटातून एक स्वतंत्र ‘कविता-प्रतिसृष्टी’ निर्माण करतात. ही कविता कुठल्याही एका भूगोलात अडकलेली नाही; ती गावाकडच्या मातीचा गंध घेऊन महानगराच्या धुरकट वास्तवात शिरते आणि तिथेही तितक्याच प्रामाणिकपणे उभी राहते. या कवितांमध्ये जीवनाची उन्हंही आहेत, पावसाच्या ओलसर आठवणीही आहेत आणि अनवाणी पायांनी चालताना वाटेवर टिपलेली वेदनाही आहे. सोळांकूरकरांच्या कवितेत कविता ही केवळ अभिव्यक्ती नसून ती एक आधार आहे. कवीच्या हातात कविता म्हणजे एक दिवा आहे जो सभोवतालच्या अंधारात वाट दाखवतो. आयुष्याचा अंधार पूर्णपणे नाहीसा होत नाही; पण त्या अंधारातून चालण्याचे बळ कविता देते. या संग्रहातील कविता कधी कवीला छळतात, प्रश्न विचारतात, जखमा चाचपतात; पण त्याच वेळी त्या काळजातला सल सांभाळूनही घेतात. त्यामुळेच हे देणे–घेणे खर्या अर्थाने ‘जीवघेणे’ ठरते. या संग्रहातील कवितांचे विषयवैविध्य लक्षणीय आहे. कवितेवरची कविता, आईच्या संदर्भातील कविता आणि स्वतःशी केलेले संवाद या तिन्ही स्तरांवर ही कविता एकाच वेळी आत्मनिष्ठ आणि समाजसन्मुख होते. अनेकदा मराठी कवितेत या दोन्ही टोकांचा समन्वय क्वचितच आढळतो; पण सोळांकूरकरांच्या कवितेची रेंज दमदार असल्यामुळे हा योग इथे सहज साधला जातो. ‘मी’पासून सुरू होणारी कविता हळूहळू ‘आपण’पर्यंत पोहोचते. आईच्या संदर्भातील कविता या संग्रहाचा भावनिक केंद्रबिंदू ठरतात. त्या कविता हळव्या आहेत, पण भावनांच्या अतिरंजक प्रदर्शनापासून दूर राहतात. आई ही इथे केवळ नातेसंबंध नाही, तर ती मूल्यांची, संस्कारांची आणि टिकून राहण्याच्या शक्तीची प्रतिमा बनून येते. त्याचप्रमाणे स्वतःबद्दल लिहिताना कवी कुठेही आत्ममग्न होत नाही; तर उलट स्वतःकडे पाहण्याचे धैर्य दाखवतो. भाषेच्या पातळीवरही ‘देणे–घेणे जीवघेणे’ महत्त्वाचे ठरते. सोळांकूरकरांची भाषा साधी, प्रवाही आणि अनुभवाशी निष्ठावान आहे. प्रतिमा कृत्रिम वाटत नाहीत; तर त्या जीवनातूनच आलेल्या आहेत. त्यांच्या ओळी कवी आणि कवितेच्या नात्याचे सार सांगतात. हे नातं केवळ शब्दांचे नाही, तर अनुभवांचे, वेदनांचे आणि सामायिक जगण्याचे आहे. एकूणच ‘देणे–घेणे जीवघेणे’ हा कवितासंग्रह म्हणजे कवी आणि जीवन यांच्यातील सतत सुरू असलेला संवाद आहे. कधी जखम करणारा, कधी आधार देणारा. हा संग्रह वाचकाला केवळ कविता वाचायला लावत नाही, तर स्वतःच्या देणे–घेण्यांकडे अंतर्मुख होऊन पाहायला भाग पाडतो. मराठी कवितेच्या समकालीन प्रवाहात हा संग्रह सतीश सोळांकूरकर यांची कविता का वेगळी आहे, हे ठामपणे अधोरेखित करतो. -दिलीप भोसले
