Fulora

• Author: Adv. Rajkumar Udgave
• Category: Fiction
• Pages: 68

Book Preview

मराठी साहित्यविश्वात कविता हा केवळ शब्दांचा खेळ नसतो; तर ती माणसाच्या अंतर्मनातील भावविश्वाची अभिव्यक्ती असते. काही कविता अलंकारांनी सजलेल्या असतात, तर काही कविता साध्या शब्दांतही मनाच्या गाभाऱ्याला भिडतात. अँड. राजकुमार उदगांवे यांचा *‘फुलोरा’* हा काव्यसंग्रह दुसऱ्या प्रकारात मोडणारा सरळ, साधा, प्रामाणिक आणि जीवनाच्या वास्तवाशी घट्ट जोडलेला काव्यप्रवास आहे. ‘फुलोरा’ हे शीर्षकच या संग्रहाच्या स्वरूपाची जाणीव करून देते. फुलोरा म्हणजे उमलणं, बहरणं, अंतर्मनातील भावनांना आकार मिळणं. दीर्घ काळ मनात साचलेल्या अनुभवांना, वेदनांना, आनंदाला आणि सामाजिक जाणिवांना जेव्हा शब्दांचे रूप मिळते, तेव्हा असा फुलोरा निर्माण होतो. हा संग्रह म्हणजे एका संवेदनशील मनाच्या भावविश्वाचा मुक्त आविष्कार आहे. अँड. उदगांवे स्वतः अत्यंत नम्रपणे सांगतात की ते “जातिवंत कवी” नाहीत, त्यांच्याकडे कोणतीही “दिव्यदृष्टी” नाही. परंतु खरी कविता ही अलौकिक प्रतिभेतून नव्हे, तर जिवंत अनुभवांतून जन्माला येते. वर्डस्वर्थ यांनी म्हटल्याप्रमाणे “Poetry is the spontaneous overflow of powerful feelings.” तीच अनुभूती ‘फुलोरा’ वाचताना सतत जाणवत राहते. या कविता कृत्रिम नाहीत; तर त्या जगलेल्या जीवनातून आलेल्या आहेत. कॉलेज जीवनापासून सुरू झालेला कवितेचा प्रवास, मध्ये वकिलीच्या व्यापामुळे थांबलेला आणि कोरोना लॉकडाउनच्या काळात पुन्हा नव्याने फुललेला ही या संग्रहामागची कथा अत्यंत मानवी आणि प्रेरणादायी आहे. लॉकडाउनमुळे मिळालेली विश्रांती अनेकांसाठी नैराश्य घेऊन आली; पण अँड. उदगांवे यांनी त्या काळाला सर्जनशीलतेचा उत्सव बनवला. मनाच्या कोपऱ्यात वर्षानुवर्षे साचलेल्या कविता त्यांनी पुन्हा घासून-पुसून नव्याने साकारल्या. ही बाब त्यांच्या साहित्यनिष्ठेची साक्ष देते. ‘फुलोरा’ मधील कविता कोणत्याही तात्त्विक दडपणाखाली लिहिलेल्या नाहीत. तर त्या सहज आहेत, प्रवाही आहेत आणि म्हणूनच वाचकांच्या मनाशी लगेच नातं जोडतात. प्रेम, निसर्ग, समाजजीवन, ग्रामीण वास्तव, मानवी नातेसंबंध, अंधश्रद्धा, पर्यावरण, देशभक्ती, विठ्ठलभक्ती, शेतकऱ्यांच्या वेदना, जीवनाचे क्षणभंगुर सत्य अशा अनेक विषयांना स्पर्श करणाऱ्या या कविता म्हणजे एका सजग नागरिकाच्या आणि हळव्या मनाच्या कवीच्या भावविश्वाचा आरसा आहेत. या संग्रहातील सर्वात महत्त्वाची बाब म्हणजे त्यातील प्रामाणिकपणा. कवी कुठेही कृत्रिम बौद्धिकतेचा आव आणत नाहीत. “जसं वाटलं, सुचलं तसं लिहिलं” ही त्यांची भूमिका त्यांच्या कवितांमध्ये स्पष्ट जाणवते. त्यामुळेच या कविता “वाचल्या” जात नाहीत, तर “अनुभवल्या” जातात. ‘गरिबी’, ‘भांडवल’, ‘जन्माआधीच’ आणि ‘जीवन’ यांसारख्या कवितांमधून प्रतिकूल परिस्थितीतही सकारात्मकतेने जगण्याचा संदेश मिळतो. दुःखाचे प्रदर्शन न करता संघर्षाला सामोरं जाण्याची वृत्ती या कवितांमध्ये आहे. युवकांना प्रेरणा देणारा हा आशय आजच्या काळात विशेष महत्त्वाचा वाटतो. शेतकऱ्यांच्या वेदनांवर भाष्य करताना कवीची सामाजिक जाणीव प्रकर्षाने जाणवते. कर्जबाजारीपणामुळे मोडून पडणाऱ्या शेतकऱ्याचे वास्तव त्यांनी अत्यंत साध्या पण प्रभावी शब्दांत मांडले आहे. येथे कुठलाही दिखाऊ विद्रोह नाही; पण अंतर्मुख करणारी वेदना आहे. ही वेदना वाचकांच्या मनात दीर्घकाळ रेंगाळते. देशभक्ती, परिवर्तनाची आस आणि व्यसनमुक्त समाज यांसारख्या मूल्यांना कवितेतून अभिव्यक्त करताना कवीचा सामाजिक दृष्टिकोन अधिक स्पष्ट होतो. ‘पंढरीची वारी’ या कवितेतून त्यांची विठ्ठलभक्ती आणि वारकरी संस्कृतीबद्दलचा आदर व्यक्त होतो. तर ‘किनारा’, ‘गड’, ‘जंगल’ आणि ‘भ्रमंती’ या कवितांमधून छत्रपती शिवाजी महाराजांविषयीचा अभिमान आणि पर्यावरणाबद्दलची आस्था प्रकर्षाने जाणवते. प्रेमकवितांमध्येही कवीने केवळ भावनाविलास न करता प्रेमातील समजूतदारपणा, निरपेक्षता आणि शाश्वतता अधोरेखित केली आहे. त्यांच्या प्रेमकविता उदात्त आहेत; त्यात वासनेचा अतिरेक नाही, तर आत्मीयतेचा ओलावा आहे. त्यांच्या कवितेतील भाषा ही या संग्रहाची सर्वात मोठी ताकद आहे. शब्दांचा अनाठायी बडेजाव नाही; पण भावनांची नेमकी पकड आहे. साध्या घटनांना शब्दांच्या बासरीतून सुरेल बनवण्याचे कौशल्य त्यांच्या लेखणीत आहे. त्यांच्या कविता “अलंकारिक” नसल्या, तरी त्या “अर्थपूर्ण” आहेत. त्या वाचकाच्या हृदयाला भिडतात कारण त्या आयुष्याच्या मातीतून उगवलेल्या आहेत. अँड. उदगांवे यांच्या कवितांमधून सतत एक “माणूस” भेटत राहतो. सज्जन, सुसंस्कृत, सत्यनिष्ठ आणि संवेदनशील. प्रतिकूल परिस्थितीतून पुढे येऊन नामवंत वकील म्हणून ओळख निर्माण करणारा हा माणूस जेव्हा कवितेतून व्यक्त होतो, तेव्हा त्यांच्या शब्दांना जीवनाचा खरा स्पर्श लाभतो. *‘फुलोरा’* हा केवळ कवितासंग्रह नाही; तर तो एका संघर्षशील, संवेदनशील आणि जीवनप्रेमी मनाचा आत्मसंवाद आहे. ग्रामीण आणि नागरी जीवनाला जोडणारा, माणुसकी आणि श्रमसंस्कृतीचा पुरस्कार करणारा हा संग्रह मराठी साहित्यविश्वात निश्चितच आपली स्वतंत्र ओळख निर्माण करेल. मराठी कवितेच्या प्रवाहात *‘फुलोरा’* हा एक साधा पण सुगंधी बहर आहे. जो वाचकांच्या मनात दीर्घकाळ दरवळत राहील. -दिलीप भोसले