Karvand
- Author: Subhash Shankar Patil
- Category: Fiction
- Pages: 102
Price in USD: $1.59
मराठी साहित्यपरंपरेत निसर्गकवितेला एक वेगळे आणि समृद्ध स्थान लाभलेले आहे. निसर्ग हा केवळ दृश्य अनुभव नसून तो मानवी जीवनाचा आत्मीय सहप्रवासी आहे. पाऊस, माती, झाडे, फुले, नद्या, ऋतू आणि ग्रामीण जीवन यांच्याशी माणसाचे असलेले भावबंध जेव्हा संवेदनशील कवीच्या मनातून शब्दरूप घेतात, तेव्हा कविता जन्माला येते. कवी सुभाष शंकर पाटील यांचा *‘करवंद’* हा निसर्ग कवितासंग्रह अशाच भावस्पर्शी अनुभूतींचा सुंदर शब्दाविष्कार आहे. ‘करवंद’ हे शीर्षकच ग्रामीण जीवनाचा, रानावनाचा आणि मातीच्या गंधाचा अनुभव देणारे आहे. करवंद हे रानावनात उगवणारे साधे पण चविष्ट रानफळ. त्याचप्रमाणे या संग्रहातील कविता अलंकारिक दिखाऊपणापासून दूर, साध्या पण अंतःकरणाला भिडणाऱ्या आहेत. या कविता निसर्गाचे केवळ वर्णन करत नाहीत; तर त्या निसर्गाशी माणसाचे असलेले जिव्हाळ्याचे नाते व्यक्त करतात. कवी सुभाष पाटील हे ग्रामीण संस्कृतीच्या कुशीत वाढलेले कवी आहेत. रानमाती, शेती, पशुपक्षी, ऋतूंचे बदल, गावातील सण-उत्सव आणि ग्रामीण जीवनातील साधेपणा यांनी त्यांच्या संवेदनशील मनावर खोल संस्कार केले आहेत. त्यामुळे त्यांच्या कवितेतून व्यक्त होणारा निसर्ग हा कृत्रिम किंवा केवळ कल्पनारम्य वाटत नाही; तर तो जगलेला, अनुभवलेला आणि मनाशी घट्ट जोडलेला वाटतो. म्हणूनच या कवितांमध्ये निसर्ग हा बाह्य घटक न राहता जीवनाचा अविभाज्य भाग बनून समोर येतो. ‘करवंद’ मधील कविता वाचताना असे जाणवते की, कवी निसर्गाशी संवाद साधतो आहे. पावसाच्या पहिल्या सरी, मातीचा सुगंध, झाडांच्या सावल्या, काट्यांची वेदना, रानफुलांची कोमलता, नद्यांचे खळखळणे आणि आभाळाची माया या सगळ्या गोष्टी कवितांमध्ये जिवंत होतात. निसर्गातील प्रत्येक घटकाकडे पाहण्याची कवीची दृष्टी अत्यंत संवेदनशील आहे. तो निसर्गात केवळ सौंदर्य शोधत नाही, तर जीवनाचे तत्त्वज्ञान शोधतो. या संग्रहातील कवितांची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे त्यांची सहजता. शब्दांचा अनावश्यक बडेजाव न करता कवीने साध्या भाषेत गहन भावना व्यक्त केल्या आहेत. त्यामुळे कविता वाचताना त्या वाचकाच्या मनात थेट उतरतात. कवीने शब्दांची अत्यंत चोखंदळ निवड केली आहे. प्रत्येक शब्द योग्य ठिकाणी बसवताना त्यामागील भावना आणि अनुभव स्पष्ट जाणवतो. हीच या कवितेची खरी कलात्मकता आहे. कविता ही केवळ मनोरंजन नसून वेदनामुक्तीचे साधन आहे, ही जाणीव या संग्रहातील प्रत्येक कवितेतून दिसते. कवीच्या मनात साचलेल्या भावना, जीवनातील अनुभव आणि निसर्गाशी असलेले भावबंध हे सर्व या कवितांमधून व्यक्त झाले आहेत. त्यामुळे या कविता वाचताना वाचकालाही स्वतःच्या अनुभवांची आठवण होते. “हा अनुभव आपलाच आहे” असे वाटण्याइतकी आत्मीयता या कवितांमध्ये आहे. ग्रामीण संस्कृतीचे जिवंत दर्शन हा या संग्रहाचा आणखी एक महत्त्वाचा पैलू आहे. ग्रामीण भागातील सण, परंपरा, शेतीची संस्कृती, शेतकरी जीवन आणि निसर्गाशी असलेले नाते यांचे अत्यंत प्रभावी चित्रण कवीने केले आहे. बदलत्या आधुनिक जीवनात हरवत चाललेल्या ग्रामीण मूल्यांची आठवण या कविता करून देतात. त्यामुळे ‘करवंद’ हा केवळ निसर्गकवितांचा संग्रह राहत नाही; तर तो ग्रामीण संस्कृतीचा शब्ददस्तऐवज ठरतो. कवीच्या कवितेत निसर्ग हा आनंदाचा स्रोत आहे, पण त्याचबरोबर तो संघर्षाचाही साक्षीदार आहे. पायातील काट्याची वेदना आणि सुरू झालेल्या पावसाचा आनंद या दोन्ही अनुभूती कवी समान संवेदनशीलतेने व्यक्त करतो. ही द्वंद्वात्मकता कवितांना अधिक वास्तववादी बनवते. निसर्गाच्या माध्यमातून जीवनातील सुख-दुःख समजून घेण्याची ताकद या कवितांमध्ये आहे. ‘करवंद’ मधील कविता मनाला शांतता आणि समाधान देतात. आजच्या यांत्रिक आणि धावपळीच्या जीवनात निसर्गापासून दूर गेलेल्या माणसाला या कविता पुन्हा मातीशी जोडतात. वाचकाला एका हिरव्यागार भावविश्वात घेऊन जातात, जिथे निसर्गाशी संवाद साधताना मन हलके होते. हीच या संग्रहाची खरी ताकद आहे. एकूणच, *‘करवंद’* हा निसर्ग, ग्रामीण संस्कृती आणि मानवी संवेदनांचा सुंदर संगम असलेला कवितासंग्रह आहे. कवी सुभाष शंकर पाटील यांनी आपल्या अनुभवसंपन्न आणि संवेदनशील लेखणीतून निसर्गाला शब्दांचे जिवंत रूप दिले आहे. या कविता केवळ निसर्गाचे चित्र रंगवत नाहीत, तर माणसाच्या अंतर्मनालाही स्पर्श करतात. मराठी निसर्गकवितेच्या परंपरेत *‘करवंद’* हा संग्रह निश्चितच एक वेगळा आणि महत्त्वपूर्ण ठसा उमटवणारा ठरेल. कारण या कवितांमध्ये रानमातीचा गंध आहे, माणुसकीची ऊब आहे आणि जीवनाला नव्याने अनुभवण्याची ताकद आहे. - दिलीप भोसले
